تحلیلی بر پیام امام خامنه ای به مناسبت هفته دولت
احمدرضا روح الله زاد مدیر مرکز اسناد و مطالعات راهبردی جمعیت دفاع از ملت فلسطین
پیام امام سید مجتبی خامنه ای به مناسبت هفته دولت نکات بسیار مهم و راهبردی مورد توجه قرار داده است. در این پیام به صراحت به “جنگ تحمیلی سوم” اشاره شده که نشاندهندهٔ تلقی ایشان از شرایط کنونی به مثابه یک رویارویی همهجانبه اقتصادی، روانی و امنیتی با دشمن است.
این پیام طیف وسیعی از مخاطبان؛از کارکنان دولت و رئیسجمهور گرفته تا نخبگان، معلمان، پرستاران، بانوان خانهدار و در نهایت “مردم عزیز ایران”را در نظر گرفته است. این تنوع، نشان از رویکرد فراگیر و در عین حال لایهلایهٔ پیام دارد.
پیام در مرز میانِ “بیانیهٔ راهبردی، نامهٔ اداری–سیاسی و سخنرانی اخلاقی–تربیتی” قرار میگیرد. لحن آن رسمی، اما آکنده از تعابیر دینی و انقلابیِ رایج در گفتمان نظام است.
یادآوری و تجلیل از شهیدان رجایی، باهنر، رئیسی و نیز رهبر شهید بهمنظور تداومبخشی به خطِّ مشیِ شهدا در ذهن مخاطب و پیوند زدن دولت کنونی با سنتِّ انقلابیِ اصیل است.
ستایش از اقدامات دولت علیرغم تحریمها و محاصرهها در “تأمین کالا، ترمیم زیرساختها و مدیریت انرژی” در واقع پاسخی به فضاسازیهای احتمالی دربارهٔ ناکارآمدی است.
مهمترین بخش نظریِ پیام روایتسازی و جنگ روایتها است که میان میان “بیان ضعف”» و “بیان قوت” تمایز قائل شده است. امام سید مجتبی خامنه ای بهصراحت میگوید که “ضعفها” نیازمند “عمل” است نه “گفتار”، در حالی که “قوتها” نیازمند “تبیین و برجستهسازیگ بر اساس آیهٔ “وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ” است. این، یک “دستورالعملِ ارتباطی–رسانهای” برای همهٔ مسئولان محسوب میشود.
رهبر معظم انقلاب اسلامی در این پیام به صراحت چهار اولویت اساسی را فهرست میکند:
1-اقتصاد با محوریت تولید داخلی با تاکید بر؛
زنجیرهٔ تورم، بیکاری، قیمتگذاری، سرمایهگذاری و “اسقاط تدریجی دلار از طراز نقشآفرینی”. با تکیه بر تولید داخلی، همراه با واردات حکیمانه در موارد ضروری به عنوان یک راهحلِ نهایی.در واقع این بخش، بازخوانیِ سیاستهای اقتصاد مقاومتی با رویکردی عملیاتیتر و تأکید بر مدیریت هوشمندانه، نه انفعال در برابر تحری است.
2-فناوری و نوآوری با تأکید بر استفاده از ظرفیت نخبگان جوان و ترکِ رویههای معمول، که نشان از پذیرش ضرورتِ تغییر در روشهای سنتیِ ادارهٔ کشور دارد.
3-انسجام اجتماعی بهعنوان خط قرمز که صریحترین بخش پیام مبنی بر اینکه” ارتکاب هر آنچه به ضرر انسجام اجتماعی باشد ممنوع است”. همچنین نهی از دوگانهسازیهای موهوم (جنگ/مذاکره، وفاق/تندروی) که بهمعنای نفیِ نگاهِ صفر و صدی و تأکید بر عقلانیتِ تدبیری در عین حفظ اصول است. همچنین درخواستِ پیوستِ انسجام برای همهٔ کلانسیاستها، یادآور مفهوم “پیوست فرهنگی” در برنامهریزی توسعه است.
4-فرهنگ و تعلیم و تربیت بهعنوان مسئلهٔ فراراهبردی با توجه به اولویت دادن به معلمان، اساتید، پرستاران، پزشکان و بهویژه بانوان خانهدار بهعنوان “منبع اشاعهٔ فرهنگ سازنده”است. این بخش، نگاهی زیرساختی و بلندمدت به تغییرات فرهنگی دارد و خانواده را کانون تربیتِ نسل آینده معرفی میکند.
واژگانی نظیر “ایران هرچه قویتر”، “جهاد”، “دشمن آمریکایی–صهیونی”، “اقتصاد مقاومتی” و “تربیت” همگی در چارچوب گفتمان انقلاب اسلامی با تأکید بر عملگرایی و امیدآفرینیِ واقعبینانه، قابل فهم است.
گزارهٔ “بیان صادقانهٔ ضعف در حضور دشمن کمک به اوست” یک رویکرد امنیتی–روانشناختی در مدیریت افکار عمومی است که با نگاهِ اطلاعاتیِ رایج در نظام همخوانی دارد.
التزام به وحدت در لفافهٔ نقدِ گذشته یکی از مهمترین فرازهای پیام ایشان است. اشاره به “خسارتهای دوگانهسازی در گذشته” بدون نام بردن از مصادیق، یک هشدار غیرمستقیم به گروههای سیاسیِ افراطی و همچنین بهانهای برای تأکید بر وفاق ملی است.
به نظر می رسد این پیام را میتوان یک منشورِ مدیریتی–فرهنگی در مقطع کنونی دانست که بر چهار پایه استوار است:
1-“امیدِ مبتنی بر عملکرد” با اشاره به قدردانی از اقدامات دولت
2-“روایتِ هوشمندانه” تاکید برتفکیک گفتار از عمل در موضوع ضعف و قوت
3-“وفاقِ ملی بهعنوان خطِّ قرمز” با تاکید برنهی از دوگانهسازی
4-“تربیتِ نسلآینده” با محوریتِ خانواده و آموزشوپرورش
از منظرِ راهبردی، پیام امام جامعه سعی دارد گفتمانِ انقلابی را با گفتمانِ کارآمدی و انسجاممحوری پیوند بزند و از این طریق، هم پایگاهِ سنتیِ نظام را حفظ کند و هم دایرهٔ همراهیِ نخبگان و اقشارِ مختلف را گسترش دهد. این ترکیب، اگر در سطحِ اجرا پیگیری شود، میتواند افقِ تازهای در سیاستگذاریِ کلانِ کشور ایجاد کند.
